IOK : 'Hier sijpelt het door - maak van je voortuin een groene plek met ruimte voor water'

Foto : 'Hier sijpelt het door' - voortuin Natasja uit Herselt /IOK NNieuws.

De Kempen is een groene streek. Dat groen zorgt niet alleen voor een aangename leefomgeving, maar ook voor verkoeling, propere lucht en ruimte om te ontspannen. 

Toch krijgen we steeds vaker te maken met hevige regenbuien en langere periodes van droogte, het klimaat verandert. 

Veel voortuinen in de Kempen zijn vandaag sterk verhard. Verharding houdt water tegen, waardoor regenwater snel wegstroomt en er zowel wateroverlast als dalende grondwaterstanden ontstaan. 

Met de campagne ‘Hier sijpelt het door’ tonen Kempenaren dat het anders kan en dat iedereen mee het verschil kan maken. 23 Kempense gemeenten zetten zich samen met IOK en rioolbeheerders Aquafin, Fluvius en Pidpa in voor een groenere en klimaatbestendigere regio en roepen Kempenaren op om kleine acties uit te voeren en zo te helpen en meer water te laten insijpelen in de voortuin. 

 www.kempen2030.be/hiersijpelthetdoor

Annelies uit Retie gaat voor een voortuin met wadi 

“We kozen voor een groene voortuin met beplanting en een wadi. We hebben geen verharding aangelegd in onze voortuin, met uitzondering van een noodzakelijke oprit. De wadi in onze voortuin werd opgelegd in de vergunning, maar we vonden het belangrijk om er iets mooi van te maken. 

Een wadi moet niet worden weggestopt, maar kan perfect geïntegreerd worden in de (voor)tuin. In onze wadi plantten we maagdenpalm en zenegroen, daarvan zien we nu al de mooie, paarse bloemetjes.”

Maak je voortuin watervriendelijk én win! 

Kleine ingrepen maken samen een groot verschil. Met deze tips zet je de eerste stappen naar een watervriendelijke voortuin.

1. Koppel je regenwaterpijp af. Je kan kiezen voor een koppelstuk met klepje dat je open en toe kan zetten. Zo kan je het water zelf ‘sturen’ tijdens een hevige regenbui.
2. Verwijder overbodige verharding en ga voor meer groen. Beperk je verharding tot het strikt noodzakelijke: een oprit naar je garage of smal padje naar de voordeur. Stapstenen, een karrenspoor of grasdallen zijn een leuke tussenvorm. 

3. Zorg voor hoogteverschillen in je tuin. Dat kan bijvoorbeeld door een wadi aan te leggen. Daarbij krijgt water na een hevige regenbui de tijd om in te sijpelen in de bodem.

    

WIN 

Inwoners die deelnemen aan de campagne en zorgen voor meer waterinfiltratie in de voortuin maken kans op een cadeaubon ter waarde van 50 euro. Deelnemen aan de campagne kan door uiterlijk 25 november  een foto van de voortuin in te sturen via www.kempen2030.be/wedstrijd.

Twijfel je nog of weet je niet waar te beginnen? Laat je inspireren tijdens één van de gratis webinars.

• De spons-speech: hoe wordt Vlaanderen weer een spons? – donderdag 11 juni om 19.30u (Natuuracademie) 
• Watervriendelijke voortuin ontharden en beplanten – donderdag 18 juni om 19.30u (Velt)
• Stappenplan voor meer waterinfiltratie in jouw voortuin: advies van een afkoppelingsdeskundige –  dinsdag 23 juni om 19.30u (Aquafin)

Inschrijven voor de webinars kan via www.kempen2030.be/webinars. 

Ook deze Kempenaren maken mee het verschil

Natasja uit Herselt koos voor een voortuin met ruimte voor water en spelplezier

“Ik koos in mijn voortuin voor speelse elementen: een wadi met een brugje over, stapstenen, palen waar klimplanten rond groeien. Sinds we de voortuin volledig hebben onthard, bewaren we al het water ter plaatse. De connectie met de tuin en de verschillende gezellige plekjes daarin, geven ons elke dag een vakantiegevoel. Het is veel leuker om naar te kijken, zowel voor ons als voor voorbijgangers. Kinderen die langskomen wandelen graag over het brugje van de wadi, volwassenen verkiezen vaak de stapstenen.” 

Davy uit Mol plaatste een afkoppelstuk op zijn regenwaterpijp

“De voordelen? Het is een eenvoudige maatregel en ik kan het koppelstuk open en dicht zetten. Als de klep dicht is stroomt het water naar mijn hemelwaterput. Als de klep open staat, kan ik het water laten infiltreren in mijn voortuin. Het is gratis water waarmee je je plantvakken kunt besproeien.

Ilse en Frederik uit Herenthout gaan voor een groene voortuin met hoogteverschillen

"Door een wadi aan te leggen kunnen we een grotere variatie aan planten in onze voortuin aanbrengen. Zelfs in onze zuidgerichte zandbodem kunnen nu zowel droogteminnende planten als oeverplanten groeien. Soms kun je de natuur haar ding laten doen: als er iets moois spontaan groeit, laat ik dat gewoon staan.”

Sofie uit Vosselaar toverde haar voortuin om van grijs naar groen

“We hebben onze voortuin onthard en we proberen zoveel mogelijk water te laten infiltreren in de voortuin. Onze oprit werd aangelegd met grind, we hebben een smal padje en plaats voor meer groen. Kleine aanpassingen, zoals het padje minder breed maken, helpen om meer water te laten infiltreren.”

Experten aan het woord

Patrick Willems, professor waterbeheer aan de KU Leuven

Waarom is het zo belangrijk om regenwater opnieuw in de bodem te laten sijpelen? En kunnen kleine ingrepen echt een verschil maken? We vroegen het aan Patrick Willems, professor waterbeheer aan de KU Leuven.

In de Kempen zijn nog veel voortuinen verhard. Wat is het gevolg daarvan?

“Door die verharde voortuin stroomt een grote fractie van het regenwater af naar de straat en de riolering. Hierdoor kan water niet in de ondergrond sijpelen en worden grondwatertafels onvoldoende aangevuld. 

Door klimaatverandering zullen we met meer en langere droogtes en intensere regenval te maken krijgen. De combinatie van meer intense regenval en een grote fractie van het regenwater dat afstroomt in de riolering, zorgt voor een snellere overbelasting van het rioleringsstelsel. Vooral in lagergelegen zones zullen we meer last krijgen van wateroverlast. 

Tegelijk hebben we in de afgelopen 8 jaar, 5 keer te maken gehad met dreigende waterschaarste in Vlaanderen. Water is telkens uit onze kraan blijven stromen, maar er zijn wel degelijk gevolgen voor landbouw, scheepvaart, industrie … Als droge periodes langer zouden duren, zou ons drinkwater in gevaar kunnen komen.”  

Hoe kunnen burgers hierbij helpen?

“Een goede manier om bij te dragen aan de aanvulling van grondwater is een niet-verharde, groene voortuin. Door te ontharden kan water terug in de bodem sijpelen. Daarnaast draagt groen bij aan de biodiversiteit, zorgt het voor verkoeling en maakt het de leefomgeving aantrekkelijker.”

Wat is er eigen aan de Kempen op vlak van waterhuishouding?

“De Kempen heeft veel zandgronden, hier kunnen gemakkelijk grote hoeveelheden regenwater infiltreren. Daarnaast wordt bijna al het drinkwater in de Kempen gehaald uit grondwater waardoor reserves belangrijk zijn. Grondwater is van cruciaal belang voor drinkwatervoorzieningen en nu loopt er nog te veel water naar de riolering en uiteindelijk naar de zee.” 

Kunnen eenvoudige, eerder kleine maatregelen echt een verschil maken?

“Zeker. Voortuinen beslaan een aanzienlijke oppervlakte van Vlaanderen. Vele kleintjes maken één groot en zorgen samen voor een enorm buffervolume.” 

Sommige mensen maken zich zorgen over overlast bij het vasthouden van regenwater in voortuinen, is dit terecht?

“Die zorg is begrijpelijk. Maar bij regenwater van één dak en een beperkte hoeveelheid verharding gaat het eerder om kleine volumes. Zeker in de Kempen, waar water vlot kan infiltreren, vormt dit normaal gezien geen risico op overlast. 

Mensen hebben schrik voor een muggenplaag bij een wadi. Een wadi is een lager gelegen gedeelte waar het water inkomt en in de ondergrond kan sijpelen. Wadi’s geven geen muggenplaag want ze zijn bedoeld om zo snel mogelijk terug leeg te staan. Met een mooie inrichting en planten in of naast de wadi kan dit een aantrekkelijk landschapselement in de tuin worden. In grotere tuinen kan de regenwaterpijp trouwens perfect afgekoppeld worden en kan het regenwater gewoon afvloeien naar het gazon.” 

Heb je nog een gouden tip voor Kempenaren die iets willen doen met hun voortuin?

“Heel eenvoudig. Zijn er zones die niet verhard moeten zijn? Verwijder de verharding. Onthard en zaai bloemen en gras of plant struiken. Kijk ook even naar waar het regenwater afstroomt. Met een kleine ophoging of afgraving kan de hellingsgraad verminderd worden, waardoor water kan infiltreren op het eigen perceel. Water vasthouden wanneer het kan en enkel afvoeren wanneer het echt moet is de boodschap.”

Annick Hollebeke, experte ecologische tuinen bij Velt

Waarom is infiltratie belangrijk, wat zijn de voordelen en wat kun je zelf doen? Annick Hollebeke, experte ecologische tuinen bij Velt, legt het uit.

Waarom is het belangrijk om regenwater te laten infiltreren?

“We zitten in een periode van klimaatverstoring waarbij we geconfronteerd worden met enerzijds lange droogteperiodes en anderzijds hevige regenbuien. Daarom is het belangrijk om regenwater te bufferen, zodat we droogteperiodes kunnen overbruggen. Door in te zetten op buffer- en infiltratievoorzieningen in onze tuin, vangen we meer water op en laten we het in de bodem infiltreren in plaats van het te verliezen via de riolering.”

Waarom zijn voortuinen hierbij belangrijk?

“Tussen de 10 en 12% van Vlaanderen bestaat uit tuinen en ook onze voortuinen maken daar deel van uit. We steken veel aandacht in de inrichting van de achtertuin, maar vergeten vaak de voortuin of gebruiken die te weinig. Nochtans is de voortuin het visitekaartje van het huis, hoe mooier je voortuin is, hoe meer je huis tot zijn recht komt.

Omdat voortuinen langs de straat liggen, zijn ze ideaal om regenwater op te vangen. Vandaag stroomt nog veel regenwater rechtstreeks naar de staat en riolering. Door je voortuin slim in te richten, kunnen we regenwater ter plaatse bufferen en infiltreren. Bufferen kan bijvoorbeeld door een wadi aan te leggen, maar kan ook al door heel wat planten te plaatsen in de voortuin.”

Wat kunnen we zelf doen in onze voortuin? 

“Ten eerste, mocht de regenwaterpijp nog aangesloten zijn op de riolering, koppel je deze best af en laat je het water infiltreren in onze voortuin. Je kan er voor kiezen de regenwaterpijp volledig af te koppelen of gedeeltelijk aan de hand van een klepje op de regenwaterpijp.

Ten tweede is ontharden en beplanten essentieel. De bladeren van planten zorgen voor vertraging als er regen valt. De wortels van planten zorgen voor gangen waarlangs water makkelijk in de bodem kan sijpelen. Planten stimuleren het bodemleven en zorgen voor een gezonde bodem die meer water kan opnemen.

Als derde stap zou je kunnen kijken naar wateropvang in de voortuin door reliëf aan te brengen, daar is een wadi een goed voorbeeld van. Bij hevige regenbuien wordt hierin het water even verzameld zodat het niet naar de straatkant loopt en kan infiltreren in de grond.” 

Heb je tips voor kleine tuinen?

“Elk klein stukje is waardevol. Een paar tegels uitbreken en planten inplanten of een verlaging in de tuin kan water al even bufferen en vervolgens laten infiltreren. Beter iets doen dan te denken dat een tuin te klein is en een opportuniteit verloren te laten gaan.” 

Wat zijn de voordelen van watervriendelijke voortuinen? 

“Een aangename voortuin nodigt uit tot sociaal contact. Als je de voortuin gaat beplanten ga je ook meehelpen aan meer biodiversiteit en geef je bestuivers en vlinders meer kansen. Daarnaast kunnen planten zorgen voor watercaptatie en verkoeling. Opgevangen regenwater kan in drogere periodes hergebruikt worden.” 

Wat is een wadi?

“Het woord “wadi” is de afkorting van waterafvoer door infiltratie. Veel liever denk ik aan een uitgedroogde rivierbedding waar lange tijd geen water staat, maar bij hevige regenval het water in verzamelt en de kans krijgt om rustig te infiltreren. Na deze periode krijg je een explosie van bloemen.

Een wadi in de tuin is een verlaging die grotendeels droog staat, maar bij hevige regenval komt er even water in te staan en kan het water infiltreren. Daarna is de bodem weer een mooie bodem voor de planten die in en rond de wadi groeien.”

Hoe maak je van een wadi een mooi stukje tuin?

“Een wadi is niet zo anders dan de rest van de tuin. Hou rekening met de tuingrond die je hebt en welke planten het daar goed doen. Wat het goed doet in je tuin, doet het vermoedelijk ook goed langs de rand van de wadi. 

In de diepte van de wadi kan er regelmatig water komen. Voor deze plantenkeuze kan je je laten inspireren door oeverplanten: denk aan kattenstaart, valeriaan, moerasspirea, dotterbloem en wederik.”

Ben je enthousiast en wil je zelf aan de slag? Ontdek meer praktische tips rond ontharden en beplanten tijdens onze webinar op 18 juni. Inschrijven kan via https://www.kempen2030.be/onze-klimaatprojecten/hier-sijpelt-het-door.

De campagne ‘Hier sijpelt het door’ kadert binnen het streekproject Kempen2030 waar Kempense gemeenten samenwerken aan een gezonde en leefbare regio voor alle Kempenaren. Meer info: www.kempen2030.be.