Planathon : toekomstbeelden voor corridor Lier-Herentals - mobiliteit, dorpskernen en open ruimte versterken

Na een Planathon-ontwerpweek waarin drie dagen intensief werd ontworpen, stelden drie ontwerpteams vandaag hun toekomstbeelden voor de corridor tussen Lier en Herentals voor. 

In opdracht van de provincie Antwerpen en de Universiteit Antwerpen onderzochten zij hoe mobiliteit, infrastructuur, dorpskernen en open ruimte beter op elkaar kunnen aansluiten in een gebied waar verschillende uitdagingen samenkomen.

De ontwerpers werkten aan een ontwerpoefening die ze kregen van de Universiteit Antwerpen. Omdat er geen concrete uitvoeringsopdracht voorligt, kregen ze de vrijheid om hun visie op de corridor tussen Lier en Herentals uit te werken en nieuwe mogelijkheden te verkennen.

Op korte tijd verdiepten de ontwerpers zich in de complexiteit van de corridor. Ze brachten mobiliteit, wonen, recreatie, landbouw en verschillende bovenlokale ontwikkelingen in kaart en onderzochten hoe deze elkaar beïnvloeden. Elk team vertrok daarbij vanuit een ander alternatief voor het sluiten van spoorwegovergangen.

De centrale vraag luidde telkens: welke kansen ontstaan er voor een duurzame modal shift en voor sterke dorpskernen?

De drie teams onderzochten hoe nieuwe ongelijkgrondse kruisingen voor fietsers en voetgangers verbindingen kunnen creëren over het spoor. Ze werkten eerst een visie uit voor de volledige corridor tussen Lier en Herentals en zoomden daarna in op de kansen voor de verschillende kernen.

Een eerste team vertrok vanuit het meest verregaande scenario, waarbij alle overwegen sluiten voor gemotoriseerd verkeer. Dat bracht zowel knelpunten als kansen in beeld. Het team zette in op een betere doorwaadbaarheid voor fietsers en voetgangers en koppelde toekomstige ontwikkelingen aan multimodale knooppunten.

Een tweede team onderzocht hoe het sluiten van spoorwegovergangen als strategische filter voor gemotoriseerd verkeer kan werken. Die aanpak creëert volgens de ontwerpers kansen voor kernversterking en voor sterke verbindingen voor actieve verplaatsingen in onder meer Nijlen en Bouwel.

Het derde team benaderde de overgangen als multimodale schakels waar verschillende vervoerswijzen samenkomen. Vanuit die knooppunten verkende het team kansen voor kernversterking, met aandacht voor de eigen identiteit van elke kern.

Ook de stationsomgevingen kregen bijzondere aandacht. Voor de stations van Kessel en Bouwel werkten de ontwerpers ideeën uit om deze locaties sterker te verankeren in het mobiliteitsnetwerk. In Nijlen verkenden ze hoe de publieke ruimte meer plaats kan geven aan actieve verplaatsingen, gecombineerd met vergroening, ruimte voor water en kansen voor horeca.

"De ontwerpteams tonen hoe keuzes op het vlak van mobiliteit doorwerken in de ruimtelijke ontwikkeling van een hele regio. Dat levert inzichten op die je niet krijgt wanneer je elk project afzonderlijk bekijkt. Net daarom is ontwerpend onderzoek zo waardevol."

Breed draagvlak rond gedeelde uitdagingen

Tijdens het slotmoment zijn vertegenwoordigers aanwezig van de betrokken steden en gemeenten, Infrabel, de vervoerregio's Antwerpen en Kempen, het Departement Omgeving  en Mobiliteit en Openbare Werken van Vlaanderen, kennisinstellingen en verschillende provinciale diensten. 

Hun aanwezigheid brengt expertise samen vanuit verschillende invalshoeken voor een rijker beeld van de kansen voor de regio. 

"Wie zich verplaatst, denkt niet in beleidsdomeinen. De voorstellen van deze week vertrekken vanuit het dagelijkse leven van inwoners en tonen hoe bereikbaarheid en leefkwaliteit elkaar kunnen versterken."

Professor Maarten Van Acker van de Universiteit Antwerpen: "Dit is de kracht van ontwerpend onderzoek, het biedt inspiratie en opent de blik naar nieuwe oplossingspaden. Al zijn de oplossingen niet kant-en-klaar, ze geven wel een openingen aan de dialoog rond de samenhang tussen ruimte en mobiliteit" 

Geen eindpunt, maar een vertrekpunt 

Aan de ontwerpoefening zijn geen beleidsbeslissingen gekoppeld. De toekomstbeelden zijn bedoeld als inspiratie voor verdere beleidskeuzes en gesprekken, niet als concrete uitvoeringsplannen.

Ze helpen steden, gemeenten en de provincie Antwerpen om een onderbouwde visie op de corridor te ontwikkelen. De inzichten vormen ook een basis voor gesprekken met partners zoals Infrabel, NMBS, De Lijn en het Agentschap Wegen en Verkeer over toekomstige projecten in de corridor Lier-Herentals. 

Ontwerpend onderzoek maakt het ook mogelijk om toekomstige situaties zichtbaar te maken. Door ideeën uit te werken in beelden, kaarten en ontwerpen ontstaat een concreter beeld van hoe een plek er in de toekomst zou kunnen uitzien.

Marianne Verhaert, burgemeester van Grobbendonk: "Als bestuur van Grobbendonk en Bouwel kijken we erg uit naar deze frisse ideeën. Onze dorpskernen liggen op een cruciale as in de Kempen en het spoor mag daarin geen barrière vormen. Met ons station in Bouwel liggen er grote kansen om de bereikbaarheid te versterken. Deze oefening toont hoe slimme en veilige verbindingen voor fietsers en voetgangers de verkeersdruk in onze dorpskernen kunnen verlagen en ontmoeting opnieuw centraal kunnen stellen."

Kader 

De Planathon is een gezamenlijk initiatief van de provinciale diensten Ruimtelijke Planning en Mobiliteit. Het traject sluit aan bij het Beleidsplan Ruimte Provincie Antwerpen en de mobiliteitsstudie Zuiderkempen.

De ontwerpweek bouwt voort op een eerder onderzoek van studenten Architectuur van de Universiteit Antwerpen naar spoorwegovergangen langs de spoorlijn tussen Lier en Herentals.

Leertraject voor jonge ontwerpers 

Naast de inhoudelijke resultaten biedt de Planathon jonge ontwerpers de kans om een week lang te werken rond een concrete opgave uit de praktijk.